Czy lepiej nie iść na badanie OZSS? Kiedy trzeba zmienić plan

Czy można odmówić badania OZSS?

Osoba badana może odmówić udziału. Informuje o tym m.in. Sąd Okręgowy w Krakowie, wskazując jednocześnie, że zespół powiadamia sąd, a po zgodzie organu zlecającego możliwe jest sporządzenie opinii z dostępnego materiału. Sąd Okręgowy w Krakowie: zgoda i odmowa badania.

Zgoda na badanie i skutki odmowy w postępowaniu to dwie odrębne kwestie. Art. 233 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala sądowi ocenić znaczenie odmowy przedstawienia dowodu lub przeszkód stawianych w jego przeprowadzeniu wbrew postanowieniu sądu. Odmowa może więc mieć znaczenie przy ocenie materiału, ale sama nie przesądza wyniku sprawy. KPC, art. 233 § 1-2.

Nie traktuj jako pewnika ani zapewnienia „nic Ci nie zrobią”, ani groźby „od razu odbiorą Ci dziecko”. Do oceny konkretnej sytuacji potrzebne są postanowienie, wezwanie, powód odmowy i dotychczasowy przebieg postępowania. Ten tekst dotyczy badań w sprawach rodzinnych i opiekuńczych; nie przenosi zasad dotyczących świadków, rozpraw ani postępowań karnych na każdego rodzica.

Czy bez Twojego udziału nadal może powstać opinia?

Tak, odmowa nie jest sposobem na pewne zatrzymanie opiniowania. Pkt 6.1 standardów OZSS przewiduje, że po odmowie dalszego udziału zespół pyta organ zlecający o celowość sporządzenia opinii z dostępnego materiału i wskazuje możliwy zakres. Pkt 6.5 osobno reguluje badanie i opiniowanie bez jednej ze stron. Standardy metodologii OZSS, pkt 5.3 i 6.1-6.5.

To nie oznacza, że można opisać niezbadanego rodzica z taką samą pewnością jak osobę zbadaną. Standardy rodzinne PTP wskazują ograniczenia opiniowania o osobie, z którą nie przeprowadzono bezpośredniego badania, oraz hipotetyczny charakter możliwych interpretacji. PTP: standardy opiniowania w sprawach rodzinnych i opiekuńczych.

Praktyczny koszt odmowy polega więc także na tym, że rezygnujesz z możliwości przedstawienia swojego funkcjonowania w bezpośrednim badaniu. Nie masz przy tym gwarancji, że sąd zrezygnuje z opinii. Jeżeli opinia już powstała, sprawdzenia wymaga jej rzeczywisty materiał i zakres wniosków, a nie samo założenie, że brak jednej osoby unieważnia całość.

W jakich sytuacjach trzeba rozważyć zmianę terminu lub warunków?

Choroba, hospitalizacja albo nagłe pogorszenie stanu zdrowia

Jeśli Ty lub dziecko jesteście w szpitalu albo stan zdrowia uniemożliwia przyjazd i udział, zgłoś rzeczywistą przeszkodę i zapytaj o przełożenie terminu. Opisz jej wpływ na udział oraz ustal wymagane potwierdzenie. Sama nazwa rozpoznania nie rozstrzyga, czy badanie jest możliwe.

Gdy potrzebna jest pilna pomoc medyczna, zajmij się uzyskaniem pomocy. W sprawie badania skontaktuj się z zespołem, a formalne następstwa ustal z pełnomocnikiem. Nie zmieniaj samodzielnie leczenia ani leków, żeby „lepiej wypaść”.

Stan, w którym trudno zrozumieć pytania lub świadomie uczestniczyć

Silne dolegliwości, dezorientację albo kryzys utrudniający kontakt trzeba zgłosić. Jeśli problem pojawia się już podczas spotkania, opisz prowadzącym swoje trudności i poproś o ocenę możliwości kontynuowania badania. Nie musisz udawać dobrego samopoczucia. Dobór warunków i ocenę możliwości badania pozostaw specjalistom; sam stres przed wizytą nie jest rozpoznaniem medycznym. PTP: standardy diagnozy, pkt 1.11 i 3.1.

Realne zagrożenie bezpieczeństwa lub obowiązujący zakaz kontaktu

Jeżeli obawiasz się przemocy, gróźb albo spotkania z osobą objętą zakazem zbliżania lub kontaktowania, przekaż tę informację zespołowi i pełnomocnikowi przed wizytą. Przekaż również treść obowiązujących rozstrzygnięć. Zapytaj o organizację przyjazdu, oczekiwania i rozmów, która uwzględni bezpieczeństwo i te ograniczenia. Nie zakładaj, że wezwanie samo rozwiązuje problem zakazu.

Przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia najpierw zapewnij bezpieczeństwo i wezwij pomoc pod numerem 112. To inna sytuacja niż obawa przed niekorzystną opinią. Ministerstwo Sprawiedliwości: ochrona przed przemocą.

Warunki niedostosowane do potrzeb Twoich lub dziecka

Trudności z komunikacją, poruszaniem się, rozumieniem języka czy szczególne potrzeby rozwojowe dziecka warto zgłosić wcześniej. Opisz konkretnie, co uniemożliwia udział: na przykład brak możliwości wejścia do budynku lub niezrozumienie instrukcji. Zapytaj o możliwe rozwiązanie. Rozpoznanie autyzmu, niepełnosprawność czy korzystanie z terapii same w sobie nie oznaczają, że należy z badania zrezygnować.

W tych sytuacjach pytanie brzmi: „Czy można bezpiecznie i rzetelnie przeprowadzić badanie w tym terminie i w tych warunkach?”. Zmiana terminu lub organizacji wymaga uzgodnienia. Samo wysłanie prośby nie potwierdza jej uwzględnienia. Sposób zgłoszenia opisuje poradnik o nieobecności na badaniu OZSS.

A jeśli masz konkretny powód, by kwestionować bezstronność?

Znaczenie może mieć konkretna relacja specjalisty z osobą badaną, na przykład wcześniejsze prowadzenie jej terapii. Standardy rodzinne PTP wskazują konflikt ról związany z takimi relacjami. Ogólna nieufność do OZSS albo niekorzystna opinia przeczytana w internecie nie opisują takiej okoliczności.

Zbierz fakty i omów z prawnikiem, czy zachodzą podstawy do wniosku o wyłączenie osoby sporządzającej opinię. KPC reguluje to w art. 281 oraz art. 290 § 5, stosowanych odpowiednio w związku z art. 290¹. O wyłączeniu rozstrzyga sąd. Samo złożenie wniosku nie jest potwierdzeniem odwołania badania. KPC: wyłączenie biegłego i osoby sporządzającej opinię zespołu.

Uwagi dotyczące samego przebiegu badania można zgłosić kierownikowi lub upoważnionemu specjaliście, a dotyczące treści i wniosków opinii organowi zlecającemu. Takie rozróżnienie przewiduje pkt 5.3 lit. i standardów OZSS. Zgłoszenie konkretnego problemu daje możliwość jego wyjaśnienia; zniknięcie bez informacji tej możliwości nie daje.

Czy strach przed wynikiem jest powodem, żeby nie iść?

Możesz obawiać się, że drugi rodzic będzie bardziej przekonujący, zdenerwujesz się albo nie zapamiętasz ważnych dat. To powód, by zająć się tymi trudnościami. Nie daje jednak podstaw do przewidywania, że odmowa będzie dla Ciebie korzystniejsza.

Wpis „nie poszedłem i nic się nie stało” nie mówi, czego dotyczyła tamta sprawa, jakie były pozostałe dowody i co sąd faktycznie ustalił. Tak samo cudza niekorzystna opinia nie pozwala przewidzieć Twojej. Zanim oprzesz decyzję na takiej radzie, sprawdź, czy jej autor rozróżnia odmowę, usprawiedliwioną przeszkodę i zmianę terminu.

Jeżeli problemem jest niepewność, zacznij od opisu przebiegu badania lub poradnika o stresie przed OZSS. Przygotowanie faktów o dziecku ma inny cel niż uczenie się „dobrych odpowiedzi”.

Co zrobić, jeśli nie chcesz, żeby badano dziecko?

Najpierw nazwij obawę: rozstanie z rodzicem, sposób komunikacji, stan zdrowia, wcześniejsze trudne doświadczenie czy bezpieczeństwo kontaktu z drugą osobą. Przekaż ją zespołowi i zapytaj o przebieg tej części badania. Sam płacz albo opór dziecka nie wyjaśnia jeszcze przyczyny i potrzebnego rozwiązania.

Nie zakładaj, że odmowa zgody na badanie dziecka bez Twojej obecności zakończy opiniowanie. Pkt 6.3 standardów OZSS przewiduje w takiej sytuacji odstąpienie od badania dziecka oraz możliwość sporządzenia opinii w ograniczonym zakresie z dostępnego materiału, jeżeli tak zdecyduje organ zlecający. Warto znać ten skutek przed podjęciem decyzji.

Przygotuj dziecko do tego, co rzeczywiście wiadomo o spotkaniu. Nie ucz go odmawiania rozmowy ani wypowiedzi o drugim rodzicu. Pomocne wskazówki znajdziesz w artykule jak rozmawiać z dzieckiem przed badaniem.

Co ustalić przed decyzją o nieuczestniczeniu?

• Co dokładnie uniemożliwia lub utrudnia udział i jak możesz to wykazać?
• Czy potrzebujesz nowego terminu, innych warunków, wyjaśnienia procedury czy rozstrzygnięcia sądu?
• Jakie mogą być skutki odmowy w Twojej sprawie i kto potwierdził dalsze ustalenia?

Przy realnej przeszkodzie zgłoś ją zespołowi i ustal dalsze działania. Przy sporze o zasadność badania lub bezstronność specjalisty potrzebna jest ocena prawna dokumentów. Jeśli nie możesz ponieść kosztów odpłatnej pomocy, sprawdź zasady korzystania z nieodpłatnej pomocy prawnej.

Dopiero po wyjaśnieniu terminu i warunków zaplanuj przygotowanie do spotkania. To pozwala odróżnić potrzebną ochronę zdrowia i bezpieczeństwa od próby uniknięcia niepewnego wyniku.