Dziecko nie chce rozmawiać na badaniu OZSS: co zrobić?

Milczenie nie daje jednej odpowiedzi o jego przyczynie

Słowo „nie chce” może opisywać bardzo różne sytuacje. Dziecko może rozmawiać swobodnie w domu, lecz mieć trudność przy obcych osobach. Może też nie rozumieć pytania, potrzebować innego sposobu komunikacji albo nie chcieć mówić o danym temacie. Rodzic nie powinien rozstrzygać przyczyny na podstawie samego milczenia.

Oddziel to, co widzisz, od przypuszczenia. „W poczekalni płakała i trzymała mnie za rękę” jest opisem. „Płacze, ponieważ drugi rodzic ją nastawił” jest wyjaśnieniem wymagającym sprawdzenia. Przekazanie pierwszej informacji nie wymaga przyjęcia drugiej.

Zasady uwzględniania możliwości uczestnika i ograniczeń badania opisują Standardy diagnozy psychologicznej PTP. Nie pozwalają one przewidzieć reakcji konkretnego dziecka ani wyniku opinii.

Co zgłosić zespołowi jeszcze przed wizytą?

Skontaktuj się z zespołem, gdy znane trudności mogą mieć znaczenie dla organizacji spotkania. Zamiast ogólnego „dziecko jest trudne” podaj informacje, które pomagają zrozumieć warunki nawiązania kontaktu. Własny opis nie zastępuje dokumentacji specjalistycznej, jeżeli dziecko taką ma.

• Jak dziecko porozumiewa się na co dzień i czy potrzebuje wsparcia w komunikacji.
• Czy podobne trudności występują w szkole, podczas wizyt lub przy rozstaniu z opiekunem.
• Czy ma rozpoznane potrzeby, istotne zalecenia lub dokumentację dotyczącą tych trudności.
• Jakie warunki zwykle pomagają mu zrozumieć sytuację, na przykład spokojne wyjaśnienie kolejności czynności.

Nie zmieniaj samodzielnie leczenia ani stosowanych przez dziecko sposobów komunikacji po to, żeby wyglądało na bardziej samodzielne. O potrzebie dostosowań rozmawiaj z osobami prowadzącymi badanie.

Gdy problem pojawia się dopiero na miejscu

Zwróć uwagę prowadzących na to, co się dzieje. Zapytaj, jak postąpić w tej chwili i czy potrzebna jest przerwa lub zmiana organizacji spotkania. Nie obiecuj dziecku obecności w gabinecie, jeśli wcześniej tego nie ustalono. Również nie odchodź z założeniem, że tylko rozłąka pozwoli prawidłowo przeprowadzić badanie.

SO w Warszawie opisuje organizację uwzględniającą indywidualne możliwości dzieci. Jest to przykład lokalnej praktyki, nie gwarancja jednakowego przebiegu każdej wizyty. SO w Warszawie: przebieg i warunki badania. Właściwe ustalenia uzyskasz w zespole wskazanym w wezwaniu.

Jeżeli dziecko odczuwa ból, źle się czuje lub pojawia się inna trudność zdrowotna, powiedz o tym wprost. Udziału w badaniu nie trzeba przedstawiać dziecku jako zadania, które musi wykonać za wszelką cenę.

Czego nie robić, próbując pomóc dziecku mówić?

Nie przypominaj mu, co miało powiedzieć o rodzicach. Nie obiecuj nagrody za konkretną odpowiedź i nie strasz, że przez milczenie wydarzy się coś złego w sądzie. Takie działania przenoszą na dziecko odpowiedzialność za sprawę.

Spokojna orientacja przed wizytą ma inny cel niż ćwiczenie odpowiedzi. Jej granice opisuje artykuł jak rozmawiać z dzieckiem o badaniu OZSS.

Czy bez rozmowy z dzieckiem opinia jest nieważna?

Nie można wyprowadzić takiego wniosku z samej informacji, że dziecko nie rozmawiało. Trzeba ustalić, jakie czynności wykonano, jaki materiał był dostępny i czy pozwalał odpowiedzieć na pytania sądu. Istotne są również ograniczenia, które specjaliści powinni uwzględnić przy formułowaniu wniosków.

Standardy rodzinne PTP przewidują rozważanie metod alternatywnych oraz granic opiniowania, gdy nie udaje się uzyskać potrzebnego materiału. To zasady zawodowe, a nie automatyczna reguła procesowej nieważności. Standardy opiniowania rodzinnego PTP.

Po otrzymaniu opinii sprawdź, czy opisano przebieg kontaktu z dzieckiem i podstawy wniosków. Jeżeli brak rozmowy budzi konkretną wątpliwość, oceniaj ją w kontekście całego dokumentu. Pomocny będzie tekst o pominięciach i niespójnościach w opinii.

Odmowa wysłuchania przez sąd to odrębna sytuacja

KPC przewiduje odstąpienie od sądowego wysłuchania, gdy dziecko przed sądem odmawia w nim udziału. Nie przenoś tej reguły automatycznie na wszystkie czynności w OZSS. Dotyczy ona określonej czynności sądu. KPC, art. 216¹ § 1.

Wątpliwości dotyczące dalszego przebiegu postępowania wymagają rozmowy z pełnomocnikiem. Sam poradnik nie rozstrzygnie, co oznacza odmowa w danej sprawie. Nie zmieniaj też samodzielnie ustaleń wynikających z wezwania tylko dlatego, że dziecko zapowiada milczenie.

Po badaniu nie urządzaj sprawdzianu z rozmowy

Możesz zapytać o samopoczucie i dać dziecku możliwość opowiedzenia o spotkaniu. Nie żądaj listy pytań oraz odpowiedzi. Jeśli samo chce mówić, słuchaj bez poprawiania jego wersji i bez oceniania, czy pomogło Twojej sprawie.

Własne uwagi o przebiegu wizyty zapisz osobno: kiedy pojawiła się trudność, komu ją zgłoszono i jakie ustalenia zapadły. To pozwoli później rozmawiać o konkretnym zdarzeniu bez odtwarzania go przez wielokrotne pytania do dziecka.

Pytania i odpowiedzi

Czy milczenie dziecka oznacza, że ktoś je nastawił?

Samo milczenie nie potwierdza takiej przyczyny. Przekaż obserwacje i znane okoliczności. Ocenę przyczyn pozostaw specjalistom na podstawie szerszego materiału.

Czy mogę odpowiadać za dziecko, jeśli się boi?

Przekazuj własne informacje w rozmowie przeznaczonej dla rodzica. Przy pytaniu skierowanym do dziecka nie zastępuj jego odpowiedzi. Zapytaj prowadzących, jak wesprzeć je w danej sytuacji.