Dziecko nie chce chodzić na kontakty: co powiedzieć w OZSS?

Opisz, jak wygląda odmowa kontaktu

„Nie chce do ojca” albo „nie chce do matki” może oznaczać bardzo różne sytuacje. Dziecko może nie chcieć nocować, obawiać się określonej osoby obecnej podczas spotkań, protestować przy przekazaniu albo odmawiać każdej rozmowy. Im dokładniej opiszesz problem, tym mniej miejsca zostanie na domysły.

• Początek. Od kiedy dziecko odmawia i jak wyglądały kontakty wcześniej? Czy zmiana była nagła, czy narastała?
• Zakres. Czy chodzi o wszystkie kontakty, nocowanie, konkretny dzień, miejsce lub formę spotkania?
• Moment. Czy protest zaczyna się przy planowaniu, pakowaniu, przyjeździe drugiego rodzica czy dopiero przy rozstaniu z Tobą?
• Reakcja. Co dziecko mówi i robi: płacze, milknie, chowa się, zgłasza dolegliwości czy spokojnie odmawia?
• Dalszy przebieg. Czy spotkanie się odbyło? Co wiesz o jego przebiegu i jak dziecko funkcjonowało po powrocie?

Podaj również sytuacje, w których kontakt przebiegł dobrze lub odmowa nie wystąpiła. Jeżeli dziecko nie chce nocować, ale chętnie rozmawia przez telefon, jest to ważna różnica. Nie opisuj całej relacji jako zerwanej, jeśli problem dotyczy jej określonej części.

Jak mówić o powodach odmowy, także po przemocy?

Najpierw przytocz to, co dziecko rzeczywiście powiedziało. Zaznacz, czy pamiętasz słowa dosłownie, czy je streszczasz. Podaj, w jakiej sytuacji padły i czy dziecko mówiło spontanicznie, czy odpowiadało na Twoje pytanie. Osobno przedstaw własne obserwacje i dokumenty.

Jeśli dziecko opowiada o przemocy, wyjaśnij konkret: jakie zachowanie opisało, kogo dotyczyło, kiedy miało do niego dojść i skąd znasz tę informację. Poinformuj o zgłoszeniach, konsultacjach oraz istniejących ustaleniach. Rozróżnij podejrzenie, relację dziecka, rozpoznanie specjalisty i ustalenie organu prowadzącego sprawę. Nie ukrywaj, że część informacji pozostaje niewyjaśniona.

Płacz, ból brzucha lub trudności ze snem warto zgłosić, ale sam objaw nie ustala przyczyny. Powiedz, kiedy występuje, jak długo trwa i czy pojawia się także w innych sytuacjach. Nie przypisuj rozpoznania, którego dziecko nie otrzymało. Stanowisko AFCC i NCJFCJ wskazuje na potrzebę oceny różnych przyczyn problemów z kontaktem, z uwzględnieniem bezpieczeństwa i doświadczeń dziecka. To wskazówki zawodowe z innego systemu, nie polski przepis.

Nie wypytuj dziecka wielokrotnie po to, by uzyskać dokładniejszą wersję do badania. Nie podpowiadaj odpowiedzi ani przyczyny jego uczuć. Przewodnik FDDS o ujawnieniu krzywdzenia opisuje znaczenie słuchania bez sugerowania treści. Własną rozmowę z dzieckiem przedstaw biegłym tak, jak przebiegła, również jeśli zadawałeś pytania, które mogły wpłynąć na odpowiedź.

Gdy biegli pytają: co zrobiłeś, żeby kontakt się odbył?

Przygotuj opis swojego postępowania. Samo powołanie się na wolę dziecka pozostawia bez odpowiedzi pytanie o działania dorosłych. Powiedz, jak próbowałeś ustalić, co jest trudne, jak rozmawiałeś o spotkaniu i co zrobiłeś po odmowie. Nie dopisuj starań, których nie było.

• Rozmowa z dzieckiem. Czy zapytałeś o konkretną trudność? Jak zareagowałeś na odpowiedź? Czy dziecko miało przestrzeń, żeby powiedzieć także coś dobrego o drugim rodzicu?
• Przygotowanie do spotkania. Jak przekazałeś plan, ustalenia dotyczące odbioru i powrotu? Czy dziecko wiedziało, czego się spodziewać?
• Kontakt z drugim rodzicem. Jaką informację o problemie przekazałeś, o co zapytałeś i jaką odpowiedź otrzymałeś?
• Szukanie rozwiązania. Czy uzgadniano zmianę organizacji w granicach obowiązujących ustaleń, odbyła się konsultacja albo zwrócono się o rozstrzygnięcie sporu? Podaj, co rzeczywiście nastąpiło.
• Efekt. Co pomogło, co nie zadziałało i jak dziecko reagowało na kolejne próby?

Jeżeli nie zachęcałeś do konkretnego spotkania z powodu obaw o krzywdzenie, wyjaśnij podstawę tych obaw i działania podjęte w związku z nimi. Hasło „chronię dziecko” wymaga opisu zdarzeń. Nie musisz pomniejszać zgłoszonej przemocy, żeby mówić o własnej roli w relacji dziecka z drugim rodzicem.

Wspieranie więzi nie sprowadza się do przekonywania dziecka za wszelką cenę. Znaczenie ma również sposób mówienia o drugim rodzicu, nieobciążanie dziecka sporem i reagowanie na rzeczywiste przeszkody. Nie strasz dziecka sądem ani konsekwencjami dla Ciebie, aby wymusić wyjazd. Jeśli problem dotyczy małego zaangażowania drugiego rodzica, przeczytaj też jak omówić pytanie o wspieranie więzi z ojcem.

Jak odnieść się do zarzutu alienacji rodzicielskiej?

Jeżeli drugi rodzic zarzuca Ci wpływanie na dziecko, odnieś się do konkretnych działań. Powiedz, jak rozmawiasz o kontaktach, jakie informacje przekazujesz dziecku i jak reagujesz na jego odmowę. Wskaż, które zarzucane zdarzenia miały miejsce, którym zaprzeczasz i co może pomóc je sprawdzić.

Zamiast opierać całą odpowiedź na „nigdy nie nastawiam dziecka”, przedstaw przebieg sytuacji. Jeżeli przy dziecku padły z Twojej strony nieodpowiednie słowa, powiedz jakie i jak na nie zareagowałeś. Wyjaśnij też, co obecnie robisz inaczej. Uczciwy opis błędu nie wymaga przyjęcia za prawdziwe wszystkich zarzutów drugiego rodzica.

Sama odmowa kontaktów nie przesądza o alienacji rodzicielskiej. Samo zgłoszenie przemocy również nie ustala jeszcze wszystkich przyczyn odmowy. W rozmowie pokaż oddzielnie przeżycia dziecka, zachowania każdego z rodziców i fakty wymagające zbadania. Nie oczekuj od dziecka, że potwierdzi Twoją wersję sporu.

Jeżeli jesteś rodzicem, od którego dziecko się odsuwa i którego kontakty są utrudniane, osobny poradnik dotyczy rozmowy z biegłymi o podejrzeniu alienacji rodzicielskiej. Tutaj skupiam się na postępowaniu rodzica, który słyszy od dziecka odmowę wyjazdu.

Jakie informacje i dokumenty przygotować do rozmowy?

Uporządkuj kilka ostatnich kontaktów oraz moment, od którego pojawiła się odmowa. Do każdego ważnego zdarzenia dobierz istniejący materiał, jeśli go masz. Nie trzeba tworzyć obszernej kroniki całego rozstania, by wyjaśnić konkretną trudność dziecka.

• Ustalenia dotyczące kontaktów i aktualne rozstrzygnięcia, aby było jasne, jaki plan miał być realizowany.
• Korespondencję o odmowie, przyczynach odwołania i próbach uzgodnienia dalszych działań, z datami oraz potrzebnym kontekstem.
• Dokumentację pomocy udzielanej dziecku, jeśli dotyczy zgłaszanych trudności. Podaj cel konsultacji i autora dokumentu.
• Informacje ze szkoły lub przedszkola o zauważonych zmianach, jeżeli takie obserwacje rzeczywiście odnotowano.
• Dokumenty dotyczące zgłoszonych zdarzeń i stanu postępowań, z rozróżnieniem zgłoszenia od późniejszych ustaleń.

Informacja od terapeuty może opisywać to, co zaobserwował lub co mu przekazano. Nie zakładaj, że każdy dokument potwierdza przyczynę odmowy albo zawiera ocenę rodzica, którego autor nie badał. Sprawdź dokładną treść. Więcej wyjaśniam w artykule o prywatnej opinii psychologa.

Zakres potrzebnych materiałów ustal z właściwym zespołem. Przykładowo OZSS Warszawa-Praga wskazuje dokumentację zdrowotną, szkolną i specjalistyczną, zależnie od sytuacji dziecka. To lokalna instrukcja. Zapytaj, jak przekazać dokumenty i nie zakładaj, że samo przyniesienie ich oznacza dołączenie do akt.

Jak zachować się, gdy odmowa pojawia się podczas badania?

Jeżeli dziecko nie chce wejść, rozmawiać albo spotkać się z drugim rodzicem, poinformuj prowadzących o tym, co się dzieje. Opisz znaną Ci trudność i stosuj się do wskazówek dotyczących organizacji badania. Nie urządzaj przy dziecku dyskusji o tym, kto jest winny jego reakcji.

Nie podpowiadaj mu, co ma powiedzieć o kontaktach. Nie przypominaj przy biegłych, że „przecież w domu mówiło coś innego”. Swoje informacje o wcześniejszych wypowiedziach przedstaw w części rozmowy z dorosłymi. Jeśli nie wiesz, kiedy będzie taka możliwość, zapytaj prowadzących.

Jeżeli dziecko na badaniu podejmuje kontakt mimo wcześniejszych odmów, opisz tę różnicę bez zmuszania go do podtrzymania wcześniejszego stanowiska. Spokojne spotkanie w gabinecie jest informacją do oceny. Nie unieważnia automatycznie wcześniejszych trudności, tak samo jak jeden protest nie wyjaśnia całej relacji.

Przed badaniem wyjaśnij dziecku jego przebieg odpowiednio do wieku. Nie ćwiczcie opowieści o odmowie kontaktów i nie obiecuj, że określona wypowiedź zakończy spotkania. Praktyczne wskazówki dotyczące samej rozmowy zawiera artykuł gdy dziecko nie chce rozmawiać na badaniu OZSS.

Jak przedstawić biegłym swoje obawy i oczekiwania?

Powiedz, jaki problem wymaga Twoim zdaniem wyjaśnienia: obawa przed określonym zachowaniem, trudność w rozstaniu, brak przewidywalnego planu czy pogorszenie relacji. Wyjaśnij, co wiesz, czego nie wiesz i co dotąd nie przyniosło poprawy. Nie musisz samodzielnie rozpoznawać przyczyny ani wybierać metody pomocy.

Możesz wskazać, jakie rozwiązania rozważano i jak dziecko na nie reagowało. Jeżeli obawiasz się konkretnej formy kontaktu, opisz powód tej obawy. Sama propozycja krótszego spotkania lub innego miejsca nie przesądza, że będzie właściwa. Warunki muszą wynikać z oceny sytuacji dziecka oraz obowiązujących ustaleń.

Opinia powinna opierać się na analizie materiału, a nie na jednym wyrwanym zdaniu rodzica lub dziecka. Standardy diagnozy psychologicznej PTP, część 4 opisują łączenie danych z różnych metod. Na rozmowie pomóż ten obraz uzupełnić: podaj ważne fakty, ich źródła i ograniczenia własnej wiedzy.

OZSS wydaje opinię w zakresie zlecenia. Odmowa dziecka ani sama rozmowa z biegłymi nie zmieniają orzeczenia o kontaktach. Pytanie o dalsze wykonywanie lub zmianę ustaleń omów z pełnomocnikiem, uwzględniając aktualną sytuację. Ten artykuł pomaga przygotować informacje do badania.

Pytania i odpowiedzi

Czy wystarczy powiedzieć, że dziecko samo nie chce chodzić na kontakty?

Nie wyjaśnia to jeszcze całej sytuacji. Opisz, kiedy i jak odmawia, jakie powody podaje oraz co robisz po odmowie. Rozdziel decyzję dziecka, własne działania i przeszkody związane z zachowaniem drugiego rodzica.

Co powiedzieć, jeśli dziecko odmawia, a ja nie wiem dlaczego?

Powiedz, że przyczyna nie jest Ci znana. Przedstaw obserwacje, moment pojawienia się problemu i próby jego wyjaśnienia. Nie wypełniaj luki własną diagnozą ani nie dopisuj dziecku powodów, których nie podało.

Czy mówić o przemocy, jeśli postępowanie jeszcze się nie zakończyło?

Tak. Opisz zgłoszone zdarzenia, źródła informacji i aktualny stan sprawy. Zaznacz, co ustalono, a co nadal jest sprawdzane. Niezakończone postępowanie nie jest powodem do przemilczenia informacji ważnych dla oceny sytuacji dziecka.

Co jeśli dziecko mówi w OZSS coś innego niż w domu?

Nie wymuszaj powtórzenia wcześniejszych słów. Przekaż biegłym, co usłyszałeś wcześniej, w jakich okolicznościach i jak dokładnie to pamiętasz. Różnicę trzeba wyjaśnić; sama w sobie nie dowodzi kłamstwa ani wpływu któregoś z rodziców.